Seksisme op het werk? Nu nog?

Auteur: Julie van Partena Professional
Leestijd: 8min

Seksisme. Daar is al de laatste tijd al zoveel zinnigs en onzinnigs over gezegd. Is het vandaag nog een relevant onderwerp? Maken wij, mannen en vrouwen, die pretenderen geciviliseerd te zijn, ons niet een beetje belachelijk?

Dit artikel vandaag nog schrijven is eigenlijk te gênant; gênant voor mijn mannelijke collega’s met goede manieren die wél iedereen gelijk behandelen op de werkvloer. Gênant voor mannen die slechte versierders zijn en waar vrouwen gewoon niet op moeten reageren. Gênant voor mannen die hun eer en voldoening moeten halen uit plat machtsmisbruik. Gênant voor mijn vrouwelijke collega’s, die meer dan bewust hun decolletés blootgooien om het machtsspel even plat mee te spelen. En pijnlijk gênant voor de vrouwen die er niet aan willen meedoen maar er na herhaaldelijke nee’s wel het slachtoffer van zijn.  

En dan hebben we het nog niet over de combinatie werken en ouderschap gehad.

Om een voorbeeld te noemen: als moeders op zakenreis vertrekken, schieten de meeste schoonmoeders nog in paniek en staan ze aan de deur met soep en strijkversterking. Fijn al die hulp. Maar als vaders op zakenreis vertrekken, … dan trekken de meeste werkende moeders hun plan. Dat er nog veel scheef zit in ons systeem, dat is duidelijk. Dat we er iets aan kunnen doen, ook.

Seksisme hoort in hetzelfde rijtje thuis als racisme:

Het is discriminerend gedrag op basis van … je uiterlijk: Kleinerende of vunzige opmerkingen of wangedrag, een lager loon of gemiste promotie, puur op basis van je mannen- of vrouwenlichaam. Op basis van het lichaam waarmee je geboren bent. Niet je talenten of je drive. Ook de kennis, diploma’s, ervaring of capaciteiten die je vergaarde worden zomaar even achterwege gelaten.

Plaatsvervangende schaamte over de cijfers

Moeten we, anno 2018, discriminerend gedrag - op basis van wat er in je broek zit - nog een podium geven? Verdient dat onze aandacht nog?

Helaas wel, als je naar de cijfers kijkt:

Uit een Europees onderzoek van JUMP die gelijkheid tussen man en vrouw op het werk promoot, blijkt dat 94% van de vrouwen te maken heeft gehad met seksisme op het werk. In de zomer van 2016, werden 3300 respondenten ondervraagd, waarvan 40% Belgen en 38% Fransen.

Zo’n 75% geeft aan commentaar te krijgen op hun kleding of de kleding die ze zouden moeten dragen. Eén vrouw op twee zegt een promotie gemist te hebben (omdat die naar een man gaat). Maar liefst 80% haalt aan, vaak onderbroken te worden door mannen of zelfs niet gehoord te worden: mansplaining.

(Mansplaining? Sinds 2016 heeft de Zweedse vakbond Unionen een meldpunt waar werknemers uit de privé aangifte kunnen doen van mansplaining: de neerbuigende toon die mannen kunnen aanhalen, wanneer ze een vrouw iets proberen uit te leggen wat ze al weet. Het meldpunt is een eerste stap van het is bewustwordingsproces en verandering aan de manier waarop mannen en vrouwen elkaar behandelen en over elkaar praten op de werkvloer.  Kijk ook naar deze compilatie)

En we gaan verder met de cijfers: Functies die vooral door vrouwen worden uitgeoefend, worden minder gewaardeerd en gemiddeld slechter betaald. Gelukkig wordt de loonkloof in België elk jaar wat kleiner: In 2007 bedroeg de loonkloof op jaarbasis 25,3%, in 2016 is dat nog steeds triestig groot: 20,6%. En 4 op 10 Belgische vrouwen zeggen dat vrouwen en mannen met dezelfde capaciteiten niet gelijk worden verloond.

Even kaderen: het Zweeds meldpunt en het Europees onderzoek dateren nog van voor #metoo. Net geen 70 jaar nadat vrouwen stemrecht krijgen in ons land, gaat er schokgolf door de wereld. Vrouwen van over heel de wereld en uit alle lagen van de bevolking - poetsvrouw, politica en popdiva - vormen één stem en leggen een eeuwenoud en universeel probleem bloot: machtsmisbruik door mannen.

Over wat gaat dat hier? Toch niet over feminisme?

Voor ik jullie hoor denken: is die Julie dan een feministe? ‘Feminisme’ is niet hetzelfde als mannenhaat. (Dat is nl. misandrie.) Uiteraard kan een feminist tot over haar over verliefd worden op een man. Maar een feminist gelooft niet dat vrouwen minderwaardig zijn aan mannen, of moet gehoorzamen aan een man, alleen omdat het een man is. Een feminist gelooft in gelijke rechten voor vrouw én man. En dus ook in gelijk loon voor hetzelfde werk.

Gelijke rechten hebben, wil nog niet per se zeggen dat vrouwen en mannen hetzelfde zijn. Uiteraard mogen we andere talenten willen ontwikkelen - al dan niet ingegeven door onze opvoeding en cultuur. Maar die nature vs nurture- discussie is voer voor een ander artikel.

Onze oma’s kregen stemrecht. Onze moeders kregen voor het eerst een eigen bankrekening, zonder toestemming van hun man nodig te hebben. En wij mogen nu ook onze talenten professioneel uitbouwen. Mogen, niet moéten. Iedereen is vrij in zijn of haar eigen keuzes. Deze video zegt het helemaal.

Dus: Onze maatschappij is in volle verandering en dat levert op werkplekken waar de denkpatronen niet mee veranderen, op zijn zachts uitgedrukt misselijkmakende scenario’s op. Na alles wat er aan het licht gekomen is - van schalkse Bart tot Weinstein tot Fabre - hoeven we er geen tekening meer bij te maken.

Power is a dirty thing: 80% durft geen klacht in te dienen

Vaak aangehaald: “Als het echt zo ernstig is, waarom wordt er niet (eerder) aan de alarmbel getrokken?”. Uit hetzelfde onderzoek van JUMP blijkt dat 56% zich schaamt, 19% zich schuldig voelt en 80% geen klacht durft in te dienen.

Niet zo vreemd als het over je inkomen gaat, over je dagelijks brood op de tafel. Niet iedereen heeft de financiële vrijheid om zich te verzetten; tegen seksueel getinte of seksistische ‘grapjes’, suggestieve bewegingen tijdens een presentatie, handtastelijkheden, tegen een lager loon dan je mannelijke collega of tegen het glazen plafond. Niet iedereen heeft de financiële vrijheid om haar inkomen te riskeren. Om zich te verzetten tegen machtsmisbruik. En daar knelt het schoentje: macht.

Seksuele intimidatie? Bij ons is het zo erg nog niet

Liesbet Stevens, adjunct-directeur van Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen: “Je kan pas echt presteren op je werk als je je veilig voelt. Als er vertrouwen in je werkomgeving heerst. Er gaat enorm veel talent verloren door seksisme op het werk, of omdat seksisme niet grondig wordt aangepakt.”  Omdat seksuele intimidatie zich doorgaans in een-op-eensituaties afspeelt, hebben veel mannen gewoon geen idee welke ellende vrouwen vaak moeten doorstaan.”

De werkgever heeft uiteraard een voorbeeldfunctie en moet duidelijke grenzen stellen wanneer er sprake is van onbeschofte uitspraken of wangedrag. Wat getolereerd wordt binnen de organisatiecultuur. Sta stil bij de vragen: Welk soort bedrijf of organisatie wil ik zijn? Zijn die mopjes (elke keer opnieuw) wel echt grappig? Waarom zou je tegen professionele gendergelijkheid zijn? Net zo kan het team het goede voorbeeld geven. Al zet de teamleader de toon.

Goed opgevoed?

Een goed voorbeeld begint thuis. Belangrijker dan het geslacht, is het talent en de drive die je bij onze kinderen (of toekomstige werknemers) kan waarnemen, erkennen en stimuleren.

Rest ons onze zonen en dochters op te voeden met het idee dat ze vooral een job kiezen waar ze gelukkig van worden. Waar ze goed in zijn en waar ze voldoening (link artikel T. Proserpio) uit halen en waar ze in willen doorgroeien. Dat ze vooral een werkomgeving kiezen waarin ze zich kunnen ontplooien.

Kinderen goed opvoeden kost tijd en geld. Kinderen zijn beter af met gelukkige ouders. Hoe stemmen we privé en werk beter op elkaar af? Kan thuiswerk (artikel thuiswerk) een oplossing bieden?

Komen we dichter bij een oplossing met bijvoorbeeld zelf te verdelen ouderschapsverlof, zoals in Zweden: daar telt het ouderschapsverlof 16 maanden  en is het zelf te verdelen tussen vader en moeder. Daarvan is 13 maanden betaald met 80% van je salaris en 3 maanden op uitkeringsniveau. Daarnaast kun je de eerste drie levensjaren van je kind onbeperkt onbetaald verlof nemen.

Om af te sluiten met de woorden van Erwin Ollivier, general manager van Athlon Belgium en voorzitter van Voka: “Echte gendergelijkheid bereik je pas als een werknemer niet hoeft te kiezen tussen gezin of carrière.”

Klagen is gemakkelijk. Problemen zijn er om op te lossen. Als seksisme op het werk een machtspel is, wat we niet langer willen meespelen omdat we het ontgroeid zijn, is het dan geen tijd om samen nieuwe spelregels te maken?