Racisme op de werkvloer

Auteur: Julie, coach HR (Partena Professional)
Leestijd: 7min

Racisme op het werk. In de nasleep van de #BLM beweging iets om dringend bespreekbaar te maken. Want een sympathieke post op social media delen is gemakkelijk, maar een diversiteitsbeleid op lange termijn doorvoeren is heel andere koek. Hoe lossen we dit probleem op structureel niveau op? Wat kunt u als leidinggevende zelf doen bij racistische uitspraken of discriminerende beslissingen? Met 5 praktische tips. 

De onwetendheid voorbij

“Natuurlijk beschouw ik mezelf niet als racist en gun ik mensen met een andere huidskleur evenveel kansen. 

… een andere huidskleur …  

Zo zeggen we dat toch? Of?  

Niet? Maar ik ben echt geen racist!”

Spreken over een ‘andere’ huidskleur is al een racistische uitspraak op zich. Dan gaat u er onbewust van uit dat uw eigen huidskleur ‘de norm’ is. En alles wat niet uw huidskleur is, niet normaal of ‘anders’ is.

Met de beste bedoelingen en zonder het te beseffen, maken we ons toch schuldig aan racistisch gedrag én houden we racisme in stand.  Want racisme blijkt nog steeds dagelijkse realiteit te zijn. Niet alleen in de VS. Ook in België  en waarschijnlijk ook bij u op het werk. We staan er alleen niet zo bij stil.

Werk aan de winkel

“In België blijft iemands origine een hinderpaal op de arbeidsmarkt. In het centrum van de EU, in een land met een grote traditie van sociaal overleg en goede antidiscriminatiewetgeving, is dat onaanvaardbaar. … 

Er zijn nog steeds onverklaarbare verschillen op de arbeidsmarkt, die op discriminatie wijzen. Structurele discriminatie zien we verdoken of openlijk terugkomen in directe discriminatie (wanneer bv. een sollicitant niet wordt aangeworven omdat ze een donkere huidskleur heeft) en indirecte discriminatie (wanneer een ogenschijnlijk neutrale maatregel toch discriminerende gevolgen heeft, zoals het eisen van Nederlands als moedertaal).” - Uit het rapport van UNIA, Belgisch kennis- en expertisecentrum discriminatie en diversiteit

Racisme wordt nog altijd getolereerd. Vaak zonder dat we het beseffen. Hoe komt dat? 

Omdat niemand iets zegt als er iets gebeurt wat niet door de beugel kan. Omdat slachtoffers niet moeilijk willen doen. Leidinggevenden niet weten hoe te reageren en collega’s niet durven reageren. 

Racisme is strafbaar. Punt. 

Racisme ‘een theorie die de superioriteit van een bepaald ras verkondigt’ en ‘discriminatie op grond van iemands ras’ volgens van Dale, is bij wet verboden en strafbaar volgens de universele rechten van de mens, onze grondwet en de antidiscriminatiewet

Sinds 2017 hebben zowel de federale arbeidsinspectie als de Brusselse werkgelegenheidinspectie de bevoegdheid gekregen om praktijktesten en mystery calls uit te voeren om werkgevers te controleren op discriminerend gedrag. 

Is discriminatie hetzelfde als racisme? 

Neen, dat is niet hetzelfde. Racisme is een veel voorkomende vorm van discriminatie. Discriminatie op basis van afkomst, nationaliteit of huidskleur ... is racistische discriminatie. 

Er zijn ook andere vormen van discriminatie. Zoals onterecht anders behandeld of beoordeeld worden, omdat je een man of vrouw, jong of oud, gelovig of niet gelovig, homo of hetero, gehuwd, gescheiden of alleenstaand, rijk of arm bent, een handicap hebt, of omdat je in een woonwagen woont of dakloos bent.

Discriminatie betekent letterlijk ‘het maken van onderscheid’ of ‘het niet gelijk behandelen van gelijke gevallen’. bv: Wie het perfecte profiel heeft voor de job, maar de job niet krijgt. ‘Mopjes’ maken die ‘niet slecht’ bedoeld zijn. Een verschillend loon voor dezelfde functie? In alle gevallen is er sprake van ongelijke behandeling in gelijke gevallen. 

Rechtszaak? 

Opgepast. Als één van uw werknemers zich gediscrimineerd voelt kan hij of zij naar de rechter stappen. Vaak begint dat met het neerleggen van een klacht. Uiteraard wilt u dat vermijden. Zit uw bedrijf in zo’n procedure, dan maakt u het er niet aantrekkelijker op voor nieuw talent. 

Hoe voorkomt u discriminatie op het werk? 

Bent u getuige van discriminatie? Als leidinggevende, teammanager of werkgever bent u de verantwoordelijke. Zwijgen is toestemmen. Zorg er dus voor dat discriminatie op uw werkvloer geen kans krijgt. Geef het goede voorbeeld. 

Discriminatie is als een etterende wond. Dat kan niet genezen als er vuil in zit. Gooi de wond open. Maak de situatie bespreekbaar. Haal het vuil eruit. Benoem en erken het probleem. Dien een klacht in, zodat de cijfers in onderzoeken kloppen. 

Praktisch: Wat kunt u als leidinggevende doen? 

1. Wees alert

Wees alert voor signalen van beginnende discriminatie, zoals geroddel, pesterijen of  zogezegde ‘grapjes’. Laat uw team weten dat u hierop let en dat ze bij u én bij de vertrouwenspersoon terechtkunnen wanneer er zich problemen voordoen. 

2. Meteen reageren. Altijd reageren. 

Rotte opmerking? Meteen in de kiem smoren. Probeer zo veel mogelijk op racistische uitspraken te reageren. Anders blijven we ze horen. 

3. Benoem discriminerend gedrag. 

Lach niet om ‘grappig’ bedoelde uitspraken over gekleurde werknemers. Reageer onmiddellijk op de uitspraak en informeer de onwetende medewerker. Wees kalm, kort en duidelijk. Zeg waar iedereen bij is; dat het wellicht niet zo bedoeld is, dat de grapjesmaker zich misschien niet bewust is van zijn eigen gedrag. Maar dat discriminerend gedrag door u én door het bedrijf niet getolereerd wordt en bovendien zelfs strafbaar is. Benoem het voorval bij de juiste woorden: discriminerend gedrag. De grapjesmaker is OK. Het gedrag dat dat de grapjesmaker vertoonde niet. 

4. Gedragscode opstellen 

Op het werk zijn er regels. En we houden ons daaraan. Maar hoe kennen we die regels? 

Leg in een gedragscode vast welke regels in uw bedrijf gelden, ook op het gebied van discriminatie. Verspreid de code onder uw team, zodat iedereen weet waar hij aan toe is. Controleer met regelmaat op naleving van de gedragscode, bijvoorbeeld tijdens functioneringsgesprekken of in een tevredenheidsonderzoek. Vaak volgt zo’n praktische gedragscode uit het opstellen van een theoretische intentieverklaring en diversiteitsplan. 

5. Neem de klacht serieus 

Neem een klacht van een medewerker over discriminatie altijd serieus, en neem uw verantwoordelijkheid: spreek de grapjesmaker altijd aan op zijn gedrag. In ernstige gevallen is het nodig om te adviseren aangifte te doen. Ondersteun hen daarbij.

6. Opletten bij werving

Bij werving en selectie mag u geen onderscheid maken op basis van ras. Ook niet op basis van geslacht, leeftijd, geloof, seksuele voorkeur of nationaliteit. Zorg dat u goed op de hoogte bent voor u de vacature uitschrijft en tijdens sollicitatieprocedures. Zo voorkomt u dat u onbedoeld discrimineert. 

We zijn zelf een deel van de oplossing 

Unia opende sinds 2016 het vaakst dossiers over arbeidsdiscriminatie. Deze trend illustreert dat de arbeidsmarkt nog te vaak focust op traditionele profielen en zo de ongelijkheid in de samenleving kopieert … en in stand houdt. 

We denken al snel dat racisme een individueel probleem is: je bent het of je bent het niet. Nochtans is racisme een collectieve ideologie, die aan de basis ligt van een structureel probleem. En die een maatschappelijke structuur op basis van gelijkheid in onze samenleving ondermijnt. 

Tip: Begeleiding & Training

Unia verzorgt ook begeleiding en trainingen op maat: telkens vanuit de dagelijkse realiteit van uw bedrijf. De doelstellingen van de samenwerking worden in overleg vastgelegd. Zo blijft u bij de activiteiten rond diversiteit telkens zelf aan zet. 

diversité.

 

Gerelateerde artikels